فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ

فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ

رابطه عوامل اجتماعی و تمایل به چندفرزندی بر مبنای ادراکات دینی و ملی در زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
افسانه توسلی 1
فاطمه امیدی 2
1 هیئت‌علمی گروه مطالعات زنان و خانواده، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 کارشناسی ارشد مطالعات زنان و خانواده، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
10.22083/scsj.2025.506901.1260
چکیده
این پژوهش باهدف بررسی رابطه عوامل اجتماعی و تمایل به چندفرزندی بر مبنای ادراکات دینی و ملی در زنان ایرانی انجام شد. جامعه آماری شامل زنان متأهل ۱۸ تا ۴۵ سال دارای حداقل سه فرزند بود که با روش نمونه‌گیری ترکیبی (هدفمند و گلوله برفی) و از طریق پرسشنامه آنلاین به تعداد ۴۷۷ بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد ادراک از توصیه‌های دینی (با میانگین موافقت ۷۲.۷-۷۸.۴ درصد) قوی‌ترین پیش‌بینی کننده چندفرزندی است، درحالی‌که هنجارهای قومیتی کمترین تأثیر را داشتند (۱۰.۷ درصد موافق). تحلیل مسیر حاکی از آن بود که الگوی سلامت (۰.۱۸۳=β) و فعالیت مجازی (۰.۱۴۳=β) در تقویت ادراک دینی مؤثرند، درحالی‌که تحصیلات با تضعیف باورهای جبرگرایانه (۰.۱۹۳= β) همراه بود. گفتمان سیاسی نیز با ۵۸.۷ درصد موافقت، نقش مکمل دین را در ترغیب فرزندآوری نشان داد. این مطالعه مؤید آن است که در ایران، سیاست‌های جمعیتی باید بر بازتعریف گفتمان دینی (نه صرفاً قومیتی) متمرکز شوند و رسانه‌ها با تولید محتوای سلامت‌محور، الگوی چندفرزندی مسئولانه را ترویج دهند.
کلیدواژه‌ها
ادراک دینی
چندفرزندی
هنجار قومیتی
ادارک ملی
زن ایرانی

موضوعات

عنوان مقاله English

The relationship between social factors and the desire for multiple children based on religious and national perceptions among women

نویسندگان English

Afsaneh Tavassoli 1
Fatemeh Omidi 2
1 Department of Women and Family Studies, Faculty of Social Sciences and Economics, Alzahra University, Tehran, Iran.
2 Department of Women and Family Studies, Faculty of Social Sciences and Economics, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

Introduction: This study examines the complex relationship between social factors and the desire for larger families among Iranian women, with a particular focus on the role of religious and national identity perceptions. As Iran faces significant demographic challenges marked by a declining fertility rate of 1.71 children per woman in 2020, understanding the cultural and psychological drivers behind reproductive decisions becomes increasingly important. The research specifically targets women who have already chosen to have three or more children, aiming to uncover the underlying motivations that lead to this fertility pattern despite broader societal trends toward smaller families.
Methods: Through a comprehensive survey of 477 married women aged 18–45, the study revealed several critical insights about contemporary Iranian society. Religious beliefs emerged as the most powerful factor influencing fertility choices, with 78.4% of respondents strongly endorsing the view that children represent divine blessings, and 72.7% actively following Quranic recommendations about childbearing. These religious motivations appeared significantly stronger than economic considerations, which typically dominate fertility discussions in Western contexts. The research also uncovered how modern technology interacts with traditional values, showing that women’s engagement with virtual spaces both reinforces religious perspectives (β = 0.143) and increases awareness of national population policies (β = 0.224).
Findings: An unexpected finding concerned the diminishing influence of ethnic traditions on family size decisions. Only 10.7% of participants reported that their local cultural norms affected their fertility choices, suggesting a weakening of longstanding community pressures regarding family planning. Education level played a complex mediating role, with higher education reducing belief in religious fatalism about childbearing (β = -0.193) while also making women less susceptible to ethnic expectations (β = -0.1). The study highlighted how Iran’s unique combination of Islamic values and modern communication technologies creates a distinctive environment for fertility decision-making, in which religious teachings remain influential but are increasingly interpreted through individual rather than communal frameworks.
Conclusion: These findings have important implications for addressing Iran’s demographic challenges. They suggest that effective policies to encourage sustainable fertility rates should engage with religious values while respecting women’s growing autonomy in family planning decisions. The research demonstrates that simplistic approaches focusing solely on economic incentives or ethnic traditions may prove ineffective, and instead calls for nuanced strategies that acknowledge the sophisticated ways in which Iranian women balance spiritual beliefs, national identity, and personal circumstances when making decisions about family size. The study ultimately depicts a society in transition, where traditional religious values maintain their importance but are being reinterpreted through modern lenses of individual choice and digital connectivity.

کلیدواژه‌ها English

Religious perception
multi-child tendency
ethnic norm
national perception
Iranian women
آزاده، منصوره اعظم و عاطفه توکلی (1386). ﻓﺮﺩﮔﺮﺍﻳﻰ، جمع‌گرایی ﻭ دینداری. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، (9)، 101-126.
اسمیت، فیلیپ (1400). درآمدی بر نظریه فرهنگی؛ ترجمۀ حسن پویان؛ چاپ دوم؛ تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
باقری، شهلا؛ رضایی، زینب و زهرا خندان (1398). تأثیر نوگرایی بر تغییر نگرش زنان نسبت به باروری، نشریه پژوهش‌های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه، 3(2).
بندشه، سهامه (1395). بررسی عوامل مؤثر بر تمایلات فرزندآوری: در استان‌های ایران (مناطق شهری)، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام.
بگی، میلاد؛ صادقی، رسول و علی حاتمی (1400). تمایل به فرزندآوری در ایران: تعیین‌کننده‌ها و محدودیت‌ها. فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ، 1(4)، 59-80.         doi: 10.22083/scsj.2022.149113
حاج علی، سعیده و سید میرزایی، سید محمد و سید محمدصادق مهدوی (1397). بررسی تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و تحصیلات بر گرایش به باروری زنان، دوفصلنامه پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده. 6(4).
حسینی، حاتم (1390). جمعیت‌شناسی اقتصادی اجتماعی و تنظیم خانواده، همدان، دانشگاه بوعلی سینا.
چمنی، سولماز، شکربیگی، عالیه و محمود مشفق (1395)، مطالعه تعیین‌کننده جامعه‌شناختی فرزندآوری (موردکاوی: زنان متأهل شهر تهران)، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، شماره 20.
دراهکی، احمد و نیلوفر کوشکی (1398). تأثیر ویژگی‌های شبکه‌های اجتماعی در رفتار باروری زنان مناطق شهری استان. نشریه مطالعات راهبردی زنان. 85(3).
زنجانی، حبیب‌الله، میرزایی، محمد، مهریار، امیرهوشنگ و کامل شادپور (1381). جمعیت توسعه و بهداشت باروری، تهران، نشر بشری.
راد، فیروز و حمیده ثوابی (1394). بررسی گرایش به باروری و عوامل اجتماعی مرتبط با آن (مطالعه موردی زنان متأهل 50-15 ساله ساکن شهر تبریز). مطالعات زن و خانواده، 3(1)، 127-155.
رستگارخالد، امیر، محمدی، میثم و محمدناصر ریاحی (1396)، جهت‌گیری ارزشی زنان و کنترل باروری، مطالعات راهبردی زنان، شماره 75.
رضایی نسب زهرا و سردار فتوحی  (1396). بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر رفتار باروری در بین زنان 15-49 ساله شهر ایلام، نشریه فرهنگ ایلام، 18(54). 112-133.
سیدمن‌، استیون (1392). کشاکش آرا در جامعه‌شناسی: نظریه‌های امروز جامعه‌شناسی؛ ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.
شاه‌آبادی، زهرا، حسن سرایی، فریده خلج آبادی فراهانی (1395)، نقش فردگرایی در قصد باروری زنان در شرف ازدواج (مطالعه شهرستان نیشابور)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جمعیت‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی.
صادقی، مسعود و سمیه روشن‌نیا (1395). بررسی نقش جمعیت خانواده بر ابعاد روانی فرزندان: امید به زندگی، تاب‌آوری و تمایزیافتگی. فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 11(36)، 99-121.
صادقی، رسول؛ عابدینی، زهرا؛ مالمیر، مهدی و مرضیه ابراهیمی (1403). تفاوت‌های قومی در ایدئال‌ها و رفتارهای فرزندآوری در ایران. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 19(38)، 57-95.
doi: 10.22034/jpai.2024.2028587.1349
عباسی شوازی، محمدجلال، محمودیان، حسین، صادقی، رسول و زهرا قربانی (1397). تأثیر جهت‌گیری‌های ارزشی نگرشی بر ایدئال‌های فرزندآوری در ایران. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 13(26)، 37-66.
عبدالهی، عادل و علی رحیمی (1396). برساخت اجتماعی سیاست‌های افزایش فرزندآوری و موانع پیش‌رو: مطالعۀ موردی کاربران اینترنتی. مطالعات راهبردی زنان.20(77). 35-60.  
قربانی، زهرا (1401). تحولات الگوی ایدئال فرزندآوری و علل آن در ایران بین سال‌های 1383 و 1394. مطالعات زن و خانواده، 10(3)، 53-76.                           doi: 10.22051/jwfs.2022.33157.2530
کلانتری، صمد؛ ربانی، رسول و رزیتا اکتایی (1385). بررسی عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیرگذار بر میزان باروری با تأکید بر نقش تنظیم خانواده در شهر اصفهان، فصلنامه علمی- پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد شوشتر، 1(1)، 150-107.
گیدنز، آنتونی (1377). پیامدهای مدرنیت، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات مرکز.
محمودیان، حسین و مهدی رضایی (1391). زنان و کنش کم فرزندآوری - مطالعۀ موردی زنان کرد، مطالعات راهبردی زنان. شماره 55.
مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395.
میرابی، سعیده؛ میرزائی، حسین و غلامرضا حسنی درمیان (1399). بررسی پدیدارشناسانۀ آگاهی زنان متأهل از فرزندآوری، جامعه‌شناسی کاربردی، 31(3)، 1-20.
Azadeh, M. A. and tavakoli, A. (2007). Individualism, Communalism and Religiosity. Cultural Studies & Communication, 3(9), 101-126. [In persian]
Ahinkorah BO, Seidu AA, Armah-Ansah EK, Budu E, Ameyaw EK, Agbaglo E, Yaya S. Drivers of desire for more children among childbearing women in sub-Saharan Africa: implications for fertility control. BMC Pregnancy Childbirth. 2020 Dec 14;20(1):778. doi: 10.1186/s12884-020-03470-1. PMID: 33317476; PMCID: PMC7734747.
Abbasi-Shavazi, M. J., Mahmoudian, H., Sadeghi, R. and Ghorbani, Z. (2019). The Impact of Value-Attitude Orientations on the Ideals of Childbearing in Iran. Journal of Population Association of Iran, 13(26), 37-66. [In persian]
Abdollahi, A. and Rahimi, A. (2017). Social Construction of the Policies of Increasing of Childbearing and Leading Obstacles: A Case Study of Internet Users. Women’s Strategic Studies, 20(77), 35-60. doi: 10.22095/JWSS.2017.59711[In persian]
Bernardi, L. Keim, S & vonder lipp, H. (2007). “ Social influences on fertility: A comparative mixed method study in eastern and western Germany ” . Journal of mixed method research, 1(1): 23- 47.
Bernardi, L., Klarner, a (2014). “ Social networks and fertility ”, demographic research, vol 30, article 22: 641- 670.
Burt, R.S. (1982). Toward a structural theory of action: Network models and D. Bushell (eds), Behavioral Sociology. New York: Academic press.
Balbo, N., & Barban, N. (2014). Does Fertility Behavior Spread among Friends? American Sociological Review, 79(3), 412-431. https://doi.org/10.1177/0003122414531596
Bagheri, Sh, Rezaee, Z. Khandan, Z (2020). The Impact of modernity on women’s attitudes toward fertility, Journal of new researches in the field of history, culture and civilization of Shia, 3(2), 1. magiran.com/p2082881[In persian]
Bandsheh, Sehameh, (2016), Study of factors affecting childbearing tendencies: in Iranian provinces (urban areas), Faculty of Literature and Humanities, Ilam University. [In persian]
Bagi,, M., Sadeghi, R. and Hatami, A. (2022). Fertility intentions in Iran: Determinants and limitations. Strategic Studies of Culture, 1(4), 59-80. doi: 10.22083/scsj.2022.149113
Chaboki, O., Seyedan, F. and Saati Masoumi, T. (2018). Cultural Values and Tendency towards Child Bearing Among 15-49- Year- Old Women in Hamadan. Gender and Family Studies, 6(1), 106-127. [In persian]
Chamani, S., Shekarbeigi, A. and Moshfegh, M. (2016). Sociological Determinants of Fertility (Case Study: Married Women Living in Tehran). Socio-Cultural Strategy, 5(3), 137-165. [In persian]
Dorahaki, A. and Koshkaki, N. (2019). The Effect of Social Network Characteristics on women’s Fertility in Urban Areas of Bushehr Province. Women’s Strategic Studies, 22(85), 51-72. doi: 10.22095/JWSS.2019.109566. [In persian]
Hajali, S., Seyed Mirzaei, S. M. and Mahdavi, S. M. S. (2019). An Investigation into the Effect of Religiosity, Social Support, and Education on the Tendency towards the Women’s Pregnancy. The Islamic Journal Of Women and The Family, 6(4), 27-42. [In persian]
Hink, H. and Schellhase, D. (2006), Family-Centered Care. Journal for Specialists in Pediatric Nursing, 11: 260-263. https://doi.org/10.1111/j.1744-6155.2006.00080.x
Hosseini, Hatam. (2011) Socio-economic demography and family planning, Hamedan, Bu-Ali Sina University. [In persian]
Halimatusa’diyah, Iim and Toyibah, Dzuriyatu(2021), Do Religious People Have More Children? The Effect of Religious Affiliation and Religiosity on Fertility. Journal of Population and Social Studies. (29)06 479-499
Giddens, Anthony (1998), The Consequences of Modernity, translated by Mohsen Salasi, Tehran: Markaz Publications.
Chorbani, Z. (2022). Changes in the ideal of childbearing and its causes in Iran between 2004 and 2015. Journal of Woman and Family Studies, 10(3), 53-76. doi: 10.22051/jwfs.2022.33157.2530[In persian]
Khongji, Phrangstone(2013), Determinants and Trends of an Ideal Family Size in a Matrilineal Set Up. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3017130
Kalantari, Samad; Rabbani, Rasoul and Oktaei, Rosita (2006), Study of social, economic and cultural factors affecting fertility rate with emphasis on the role of family planning in Isfahan, Scientific and Research Quarterly of Islamic Azad University - Shushtar Branch, 1(1), 107-150. [In persian]
Jin, Y. Hu, W. & Wang, D. (2023). Fertility transition of Han and ethnic minorities in China: A tale of convergence and variation. Chinese Journal of Sociology, 9(4), 522-552. https://doi.org/10.1177/2057150X231207916 (Original work published 2023)
McAllister, L. Gurven, M. Kaplan, H. & Stieglitz, J. (2012). Why do women have more children than they want? Understanding differences in women’s ideal and actual family size in a natural fertility population. American journal of human biology: the official journal of the Human Biology Council, 24(6), 786-799. https://doi.org/10.1002/ajhb.22316
McDonald, A. (2005). “Fertility and racial stratification population and development”, Re.view, No. 22, pp.134-150.
Mahmudian, H. and Rezaei, M. (2012). Women and Low Childbearing Action: The Case Study of Kurdish Women. Women’s Strategic Studies, 14(55 (spring 2012)), 173-225. [In persian]
Mirabi, S., Mirzaei, H. and Hassani Darmian, G. R. (2020). A Phenomenological Study on Married Women Awareness of Childbearing. Journal of Applied Sociology, 31(3), 1-20. doi: 10.22108/jas.2019.116833.1683. [In persian]
Malmir M, Ebrahimi M, Sadeghi R. Religious Affiliation and Childbearing Preferences of Iranian Women. J Relig Health. 2023 Apr;62(2):748-763. doi: 10.1007/s10943-022-01725-z. Epub 2023 Jan 6. PMID: 36609952.
Rastegar khaled, A., Mohammadi, M. and Reiahi, M. N. (2017). Women’s Valuation Orientation and Fertility Control. Women’s Strategic Studies, 19(75), 7-31. doi: 10.22095/jwss.2017.51742[In persian]
Rad, F. and Savabi, H. (2015). Investigation on Tendency to Fertility and its Related Social Factors (A Case Study of Married Women Aged 15 to 50 in Tabriz). Journal of Woman and Family Studies, 3(1), 127-155. doi: 10.22051/jwfs.2015.2199[In persian]
Rezaeinasab. Z, Fotoohi. S (2017). Socio-cultural Factors Influencing the Fertility of Married Women (49-15) in Ilam City, Ilam Culture, 18(54), 112-133. magiran.com/p1760896 [In persian]
Shahabadi, Z., Saraei, H. and Khalajabadi Farahani, F. (2014). Role of Individualism on Fertility Intention among Women Who are about to Marry (The Case of Neishabour City). Journal of Population Association of Iran, 8(16), 29-54. [In persian]
Sadeghi, Masoud, and Roshannia, Somayeh. (2016). Investigating the role of family population on children’s psychological dimensions: life expectancy, resilience, and differentiation. Women’s and Family Educational Culture, 11(36), 99-121. [In persian]
Smith, Philip Daniel(2020) Cultural theory: an introduction. Translator: Hassan Pouyan. Publishers: Cultural Research Office, International Center for Dialogue of Civilizations[In persian]
Sadeghi, R., Abedini, Z., Malmir, M. and Ebrahimi, M. (2025). Ethnic Differences in Childbearing Ideals and Behaviors in Iran. Journal of Population Association of Iran, 19(38), 57-95. doi: 10.22034/jpai.2024.2028587.1349[In persian]
Seidman, Steven (2017). Contested knowledge: Social theory today.Jalili, Hadi, translator.[In persian]
OlaOluwa S. YAYA. Olawale D. OSANYINTUPIN. Olalekan J. AKINTANDE. “Determinants of Desired and Actual Number of Children and the Risk of having more than Two Children in Ghana and Nigeria.” Afr. J. Appl. Stat. 5 (2) 403 - 418, July 2018. https://doi.org/10.16929/ajas/403.222
Zanjani, Habibollah, Mirzaei, Mohammad, Mehryar, Amirhoshang, Shadpour, Kamel, (2002), Society for Reproductive Health and Development, Tehran, Bashari Publication. [In persian]