فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ

فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ

شاخص‌های ارزیابی واحدهای پژوهشی حوزه فرهنگ: چارچوبی نوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدحسین شعاعی 1
پوریا عصار 2
1 استادیار گروه ارتباطات و رسانه دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.
10.22083/scsj.2025.509300.1263
چکیده
فرهنگ به دلیل گستردگی مؤلفه‌ها و ظرفیت بالای ثبات و تغییر، به یکی از کانونی‌ترین مفاهیم در سیاست‌گذاری عمومی تبدیل شده و نمود بارز آن در «چرخش فرهنگی» قابل‌مشاهده است که بر تأثیرگذاری فرهنگ بر حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تأکید دارد. با این حال، فقدان چارچوبی استاندارد و جامع برای ارزیابی واحدهای پژوهشی حوزۀ فرهنگ در جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان بازوی کلیدی تولید دانش فرهنگی و جریان‌سازی در عرصه سیاست‌گذاری، منجر به پراکندگی فعالیت‌ها، موازی‌کاری، ناکارآمدی در تخصیص منابع و عدم تحقق کامل ظرفیت این واحدها در پاسخ‌گویی به نیازهای نظام حکمرانی فرهنگی شده است. این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی نوین برای ارزیابی عملکرد این واحدها، با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با 11 نفر از نخبگان و مدیران پژوهشی کشور را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شاخص‌های ارزیابی واحدهای پژوهشی حوزه فرهنگ در چهار دسته اصلی شامل شاخص‌های فردمحور (مانند شایستگی و تعهد پژوهشگران)، کمّی (مانند تعداد مقالات و گزارش‌های سیاستی)، فرهنگی (مانند انطباق با مبانی اسلامی-ایرانی و جریان‌سازی فرهنگی) و عمومی (مانند کارایی مدیریتی و مالی) طبقه‌بندی می‌شوند. طراحی این شاخص‌ها باید با توجه به اساس‌نامه واحد پژوهشی، زمان تأسیس، پرهیز از کلی‌گویی و توازن بین معیارهای کمی و کیفی انجام شود. برای ارتقای این واحدها، تقویت ارتباط با نهادهای سیاست‌گذار و مجری، ایجاد سازمان بالادستی هماهنگ‌کننده برای کاهش موازی‌کاری، تأسیس دبیرخانه پژوهشی در نهادهای فرهنگی و پیوند نظام‌مند با دانشگاه‌ها پیشنهاد شده است. این پژوهش با احصای مسائل کلیدی مانند ضعف در مسئله‌شناسی فرهنگی، پراکندگی ساختاری و دوری از نهادهای تصمیم‌گیر و ارائه راهکارهایی نظیر تخصصی‌سازی واحدها و چابک‌سازی نظام پژوهش، گامی در جهت بهینه‌سازی نظام حکمرانی فرهنگی برمی‌دارد. یافته‌ها می‌توانند به‌عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری در نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی مورد استفاده قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها
ارزیابی
شاخص
واحد پژوهشی
واحد پژوهشی حوزه فرهنگ
ارزیابی عملکرد

عنوان مقاله English

Evaluation indicators for research units in the field of culture: A new framework

نویسندگان English

mohammad hossein shoaee 1
pooria Assar 2
1 Assistant professor and faculty member of the Department of Media and Communication, Faculty of Islamic Studies, Culture and Communication at Imam Sadiq University, Tehran, Iran
2 Master student in Culture and Communication at Imam Sadiq University, Tehran, Iran.
چکیده English

The position of research units is the arm of policy-making and implementing institutions, and this important mission in the field of culture is doubly important given their connection to people's daily lives and their sustainable and long-term effects. Therefore, evaluating these research units is essential, and this requires accurate and workable indicators. The aim of the present study is to achieve a general framework of indicators in evaluating research units in the field of culture, in which the requirements for promoting these research units and the association of the cultural research system with cultural governance are considered. The approach of this study is qualitative and the method of its implementation is content analysis, the data of which were collected through semi-structured interviews. According to the results of the study, the evaluation indicators of research units in the field of culture include individual-oriented, quantitative, cultural and general indicators, which should be considered in their design in terms of the statute of the research unit, the time of its establishment, avoiding generality, and paying simultaneous attention to quantitative and qualitative indicators. Also, in order to promote research units in the field of culture, attention should be paid to the status of these units, their proximity to policy-making and implementing institutions, the need for a coordinating organization to increase synergy and reduce parallel work in the field of cultural research, the existence of a research secretariat in cultural organizations, and connections to universities, etc.

کلیدواژه‌ها English

Evaluation
Indicator
Research unit
research unit in the field of culture
Performance evaluation
آراسته، حمیدرضا و رضا حسین‌پور (1388). تعیین شاخص‌های ارزیابی عملکرد مراکز پژوهشی دفاعی. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، 1(4)، 115-136.
جنوی، المیرا و عبدی، ساجده (1401). ارزیابی عملکرد مؤسسه‌های پژوهشی غیردولتی: مطالعه تطبیقی حوزه علوم انسانی و حوزه فنی و مهندسی. مدیریت اطلاعات، 8(2)، 102-130.
doi: 10.22034/aimj.2023.190225
خنیفر، حسین و ناهید مسلمی (1397). اصول و مبانی روش‌های پژوهش کیفی، رویکردی نو و کاربردی. نگاه دانش: تهران.
زرین کلاه، علیرضا و رزمجو، علی اکبر و محمدعلی هرمزی‌زاده (1403). شناسایی شاخص‌های ارزیابی عملکرد مدیران شبکه‌های سیمای جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علمی رسانه، 35(2)، 179-211.
 doi:10.22034/bmsp.2023.397284.1875
شعبانی بهار، غلامرضا و پورسلطانی زرندی، حسین و حسین زارعیان (1392). ارزیابی عملکرد پژوهشکدۀ تربیت بدنی و علوم ورزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از سال 1387-1377. مطالعات مدیریت ورزشی، 5(20)، 37-62.
شیخان، ناهید و فیروز بختیاری نژاد (1394). مدل ارزیابی کارکرد اعضای هیأت علمی واحدهای پژوهشی. رهیافت، 25(58)، 1-12.
عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمد سعید؛ فقیهی، ابوالحسن و محمد شیخ‌زاده (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه راهبردی، 5(2)، 151-198.                                 doi:10.30497/smt.2011.163
علیشیری، محمدمهدی (1394). طراحی چارچوب توسعه منابع انسانی ملی مبتنی بر آرای حکمت متعالیه شیعه امامیه مبتنی بر آرای آیت الله جوادی آملی (پایان‌نامۀ منتشرنشدۀ دکتری مدیریت). پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
فارسیجانی، حسن و جلالیون، ندا و محسن مردانی (1396). شناسایی و تبیین شاخص‌های ارزیابی عملکرد مدیریت کلاس جهانی. چشم‌انداز مدیریت صنعتی، 7(1)، 37-66.
فرتاش، کیارش و خیاطیان، محمدصادق و مرادیان، محسن و صارمی، محمدصادق و مصطفی محسنی کیاسری (1399). ارائه چارچوب ارزیابی واحد‌های فناور مستقر در پارک‌‌ علم و فناوری دانشگاه تربیت‌مدرس با استفاده از روش اقدام پژوهی. مدیریت توسعه فناوری، 8(3)، 151-184.       doi: 10.22104/jtdm.2021.4580.2680
فرهودی، رزیتا و مهرنوش بسته‌نگار (1383). ارائه مدل ارزیابی عملکرد واحدهای پژوهشی دارای مجوز قطعی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. مدیرساز، 7(1)، 15-53.
قورچیان، نادرقلی و جعفری، پریوش و حسن رهگذر (1389). طراحی الگوی ارزیابی عملکرد واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی براساس شاخص‌های تعالی سازمانی با استفاده از روش تحلیل پوششی داده‌ها. دوماهنامه علمی - پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 1(3)، 101-116.         dor:20.1001.1.20086369.1389.1.3.5.8
کریمی، عظیم و علیرضا سلطانی (1399). آسیب شناسی نقش اندیشکده‌ها در سیاستگذاری خارجی جمهوری اسلامی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 16(1)، 137-163.                                 doi: 10.22034/ipsa.2020.415
کریمی، عظیم و علیرضا سلطانی (1399). نقش پژوهشکده ها در سیاستگذاری خارجی؛ مطالعه موردی انگلستان. مطالعات بین رشته‌ای دانش راهبردی، 10(41)، 39-64.             dor: 20.1001.1.24234621.1399.10.41.2.8
کوثری، حمید (1391). اصول تدوین برآورد اطلاعاتی. دفتر اول، تهران، پژوهشکده اطلاعات.
یوسلیانی، غلامعلی و بهرنگی، محمدرضا و آراسته، حمیدرضا و بیژن عبدالهی (1395). طراحی و تدوین شاخص‌های ارزیابی عملکرد نظام پژوهش در آموزش و پرورش (مورد مطالعه: پژوهشگاه مطالعات وزارت آموزش و پرورش با رویکردی کیفی). مطالعات اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی، 6(14)، 69-109.
Abedi Jafari, H. Taslimi, M. S., Faghihi, A., & Sheikhzadeh, M. (2011). Thematic analysis and theme networks: A simple and efficient method for explaining patterns in qualitative data. Strategic Thought, (5), 151-198. doi: 10.30497/smt.2011.163 [In Persian]
Alishiri, M. M. (2015). Designing a framework for national human resource development based on the views of transcendent philosophy of Shia Imamia according to Ayatollah Javadi Amoli (Unpublished doctoral dissertation in management). Farabi Campus of the University of Tehran, Qom, Iran. [In Persian]
Arasteh, H., & Hosseinpour, R. (2009). Determining the performance evaluation indicators of defense research centers. Human Resource Management Research Journal of Imam Hossein University, 1(4), 115-136. [In Persian]
Baldwin, J. (2006). Redefining culture : perspectives across disciplines .New York :Routledge.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. In Qualitative research in psychology 3(2) (pp. 77-101). Doi:10.1191/1478088706qp063oa
Dessler, Gary, (2008). Fundamentals of Human Resource Management Content, Competencies, and Applications, Florida International University, Peason International Edittion,.
Farhoodi, R., & Basteh Negar, M. (2004). Presenting a model for evaluating the performance of research units with definitive licenses from the Ministry of Science, Research and Technology. Modirsaz, (33), 15-53. [In Persian]
Farsijani, H., Jalaliyoon, N., & Mardani, M. (2017). Identifying and explaining performance evaluation indicators of world-class management. Industrial Management Perspective, 7(1), 37-66. [In Persian]
Fartash, K., Khayatian, M. S., Moradian, M., Saremi, M. S., & Mohseni Kiasari, M. (2020). Providing an evaluation framework for technological units located in the Science and Technology Park of Tarbiat Modares University using action research method. Technology Development Management, 8(3), 151-184. doi: 10.22104/jtdm.2021.4580.2680 [In Persian]
Ghorchian, N., Jafari, P., & Rahgozar, H. (2010). Designing a performance evaluation model for Islamic Azad University units based on organizational excellence indicators using data envelopment analysis. New Approach in Educational Management Bi-Monthly Scientific-Research Journal, 1(3), 101-116. dor: 20.1001.1.20086369.1389.1.3.5.8 [In Persian]
Janavi, E., & Abdi, S. (2022). Performance evaluation of non-governmental research institutes: A comparative study of humanities and technical-engineering fields. Information Management, 8(2), 102-130. doi: 10.22034/aimj.2023.190225 [In Persian]
Karimi, A., & Soltani, A. (2020). Pathology of the role of think tanks in foreign policy-making of the Islamic Republic. Political Science Research Journal, 16(1), 137-163. doi: 10.22034/ipsa.2020.415 [In Persian]
Karimi, A., & Soltani, A. (2020). The role of research institutes in foreign policy-making: A case study of the UK. Interdisciplinary Studies of Strategic Knowledge, 10(41), 39-64. dor: 20.1001.1.24234621.1399.10.41.2.8 [In Persian]
Khanifar, H., & Moslemi, N. (2018). Principles and foundations of qualitative research methods: A new and applied approach. Negah Danesh: Tehran. [In Persian]
Koosari, H. (2012). Principles of compiling intelligence assessments (Vol. 1). Tehran: Institute of Intelligence Studies. [In Persian]
Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford university press.‏
Nutley, S. M., Walter, I., & Davies, H. T. (2007). Using evidence. How research can inform public services.‏
Scott, W. R. (2001). Institutional theory: Contributing to a theoretical research program. Great minds in management: The process of theory development, 37(2), 460-484.‏
Shabani Bahar, G., Poursoltani Zarandi, H., & Zareian, H. (2013). Performance evaluation of the Institute of Physical Education and Sports Sciences of the Ministry of Science, Research and Technology from 1998 to 2008. Sports Management Studies, 5(20), 37-62. [In Persian]
Sheikhan, N., & Bakhtiarinejad, F. (2015). A model for evaluating the performance of faculty members of research units. Rahyaft, 25(58), 1-12. [In Persian]
Thompson, JB Thrasher, G AUS, Arthur L Burnett. Edith D Canby, (2007). The Journal of Urology,177(28),2106_2131.
Youselyani, G., Behrangi, M., Arasteh, H., & Abdollahi, B. (2016). Designing and developing performance evaluation indicators for the research system in education (Case study: The Institute of Educational Studies of the Ministry of Education with a qualitative approach). Educational Measurement and Evaluation Studies, 6(14), 69-109. [In Persian]
Zarin Kalah, A., Razmjoo, A. A., & Hormozi Zadeh, M. A. (2024). Identifying performance evaluation indicators for managers of Islamic Republic of Iran Broadcasting networks. Media Scientific Quarterly, 35(2), 179-211. doi: 10.22034/bmsp.2023.397284.1875 [In Persian]
https://iranthinktanks.com/culture-and-media-think-tanks/