فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ

فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ

تأملی انتقادی بر زندگی اجتماعی افراد دارای معلولیت در ایران؛ یک مطالعه فراترکیب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
آذر رحمانی نژاد 1
غلامرضا تاج بخش 2
محمدرضا حسینی 3
1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران. (نویسنده مسئول)دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران. (نویسنده مسئول)
3 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران.
10.22083/scsj.2025.469008.1192
چکیده
زیست افراد دارای معلولیت در جامعه، یکی از مهم‌ترین مسائلی است که در چند دهه اخیر مورد توجه بسیاری از محققین و خصوصاً صاحب‌نظران حوزه علوم انسانی قرار گرفته است. بر این اساس هدف پژوهش حاضر، بررسی مسائل و مشکلات زیست اجتماعی افراد دارای معلولیت در جامعه ایرانی است. روش این پژوهش از نوع فراترکیب بوده و از الگوی هفت مرحله‌ای سندلوسکی و بارسو استفاده شده است. بر این اساس با تکیه بر معیارهای روش فراترکیب، نتایج پژوهش‌های پیشین بین سال‌های 1380 تا 1402 مورد بررسی قرار گرفته است. با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط، مطالعات گذشته شناسایی و از بین 317 سند علمی معتبر، در نهایت 56 مقاله علمی و پایان‌نامه با استفاده از معیارهای فراترکیب انتخاب شدند. همچنین برای بررسی کیفیت و پایایی یافته‌های این مطالعه، از شاخص کاپا استفاده شده است که نتایج آن حکایت از کیفیت مناسب یافته‌های پژوهش دارد. یافته‌های این پژوهش منجر به شکل‌گیری کدهای متفاوتی شد و پس از رفت و برگشت‌های مداوم و بررسی و اِدغام یافته‌های اولیه این پژوهش در زمینه‌های فرعی؛ هشت زمینه اصلی به دست آمد که به ترتیب فراوانی عبارت‌اند از: خودمدیریتی، تاب‌آوری، نابرابری فضایی و مکانی، کنشگری رسانه‌ای، ناکارآمدی حقوقی، تبعیض، نابرابری شغلی و طردشدگی. درنهایت نتایج پژوهش حاضر نشان داد که زمینه‌های یاد شده بیشترین تأثیر را بر زیست معلولین در جامعه ایرانی در دو دهه اخیر داشته است.
کلیدواژه‌ها
تبعیض
طردشدگی
فراترکیب
معلولیت
نابرابری

عنوان مقاله English

A critical reflection on the social life of people with disabilities in Iran; A meta synthesis study

نویسندگان English

Azar Rahmani Nezhad 1
Gholamreza Tajbalhsh 2
Mohammadreza Hosseini 3
1 PhD student in Economic Sociology and Development, Faculty of Social Sciences, Islamic Azad University of Tehran, Department of Research Sciences, Tehran, Iran. Email: azar.rahmani95@gmail.com
2 Associate Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Humanities, Ayatollah of Borujerdi University, Borujerd, Iran, (Corresponding Author). Email: tajbakhsh@abru.ac.ir
3 Associate Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Humanities, Ayatollah of Borujerdi University, Borujerd, Iran. Email: m.hosseini@abru.ac.ir
چکیده English

Objective: Throughout history, people with physical and mental disabilities have been separated from other members of society and have been affected by moral and social regulations that have invalidated their human and social values ​​(Hughes, 2019). Even though medical science is advancing every day, disability has not been significantly reduced. This issue has caused social thinkers to raise disability as a global issue. People with disabilities, like other members of the society, have the right to marry, form a family, conceive, and generally live healthy and away from exile in the society, but in practice, these people have limitations in exercising their rights related to marriage, forming a family, pregnancy, etc. Are facing People without an active and continuous presence in society will not have the possibility to experience a healthy and suitable life, even though the living conditions have evolved, so that people can make the most of their capabilities in social life (Halversen, 2017: 3). In general, people with disabilities are less present in society than people without disabilities, they often find their social interactions limited, even the existence of educational systems and health care and social services available to compensate for the limitations and physical defects in doing personal things. or they have had little effect (Shakespear, 2010: 268), and they have not been able to remove the social and cultural barriers of presence in the society (Baker et al, 2010: 148). 
Methods: The metasynthesis method is among the qualitative research methods. This method is used to identify, design and classify the results of studies related to a specific topic. It can be said that in the meta-composite method, such as the meta-analysis method, the researcher puts the analysis and integration of a set of previous studies on his agenda and tries to create a comprehensive set and provide an in-depth and integrated interpretation of the findings (Beck, 2002: 214). The meta-combination method has the characteristic of combining the researches related to a field by using a systematic approach, then identifying their hidden concepts and finally expanding the existing knowledge (Siau and Long, 2005). Disability studies in the country are almost two decades old. According to the ideas that were presented in the previous section, it should be mentioned that disability is a multi-dimensional and broad concept that has always faced obstacles and problems in the society of people who have been involved with disabilities. Based on this, it can be claimed that metasynthesis is a suitable method to achieve comprehensive findings from previous studies on disability; In other words, metasynthesis brings us a deep and broad picture of the studies conducted regarding the social barriers of disabled people in Iranian society and increases the generalization power of the research.
Results: Among the number of 56 internal studies that were reviewed, 6 main headings were identified that previous studies in the field of disability were based on these headings. The most frequency of these headings is related to the heading of “cultural and social” topics, which means that in past studies, cultural and social issues have been discussed as drivers or obstacles for disabled people in Iran, then the heading of “individual and psychological” has the highest frequency. It is not hidden to anyone that psychological factors play an undeniable role in the ability of disabled people to overcome disability. On the other hand, the “legal” heading is also very important, basically, the rights of people with disabilities and especially women with disabilities are among the most controversial topics of the legal heading that have been mentioned by researchers in previous studies. One of the topics discussed in previous studies is related to “spatial access”this topic refers to the extent to which disabled people have the right to the city and urban space, finally two topics “economic” and “communication”. It was also determined based on previous studies. The economic heading has been raised mostly due to the weakness of disabled people in accessing suitable jobs and welfare and meeting livelihood needs, and the communication heading emphasizes a part of the capabilities of disabled people that through the media, disabled people can express themselves and represent their concerns in the mass media space.
Conclusions: Finally, it should be mentioned that the examination of categories and concepts extracted from the backgrounds of internal research led to 68 conceptual codes, each of these concepts has played a significant role in the formation of the main categories of the research. The examination of these categories and concepts extracted from past research backgrounds was done in order to have a better and coherent understanding and image of the social life of people with disabilities in society and to know what are the major problems that people with disabilities and especially women are facing in society. and it is more important to know that the employment and empowerment of disabled women is one of the things that should be addressed.

کلیدواژه‌ها English

discrimination
disability
exclusion
hybridization
inequality
انصاری، کیمیا (1398). مادری و ناتوانی در حوض نقاشی، بگذار تا همین باشد و ملاقات با هیولا، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی، دانشگاه یزد: پردیس علوم انسانی و اجتماعی.
افشاری، پروانه (1394). نگرش زنان معلول نسبت به فرزندآوری در شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جمعیت‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی: دانشکده علوم اجتماعی.
ایمان، محمدتقی (1393). روش‌شناسی تحقیق کیفی، چاپ سوم، قم: نشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بهروزیان، بهروز، گنجی، محمد و نیکخواه قمصری، نرگس (1402). فراترکیب مطالعات ناتوانی درزمینۀ الگوی زندگی اجتماعی افراد دچار ناتوانی، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 23(88)، 107-156.
 http://dx.doi.org/10.32598/refahj.23.88.2491.2
بهروزیان، بهروز، گنجی، محمد و نیکخواه‌قمصری، نرگس (1401). زندگی اجتماعی افراد دارای معلولیت جسمی-حرکتی در ایران: مرور نظام‌مند مطالعات در بازه زمانی 1400-1375، فصلنامه علمی برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 13(52)، 73-116.                        https://doi.org/10.22054/qjsd.2022.64628.2272
بهروزیان، بهروز (1401). معلولیت و زیست اجتماعی، رساله دکتری رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه کاشان: دانشکده علوم انسانی.
باقری، افسانه، تقوی مریم‌آبادی، فاطمه و آراستی، زهرا (1394). شناسایی شایستگی‌های کارآفرینانه با تأکید بر معلولان جسمی-حرکتی، فصلنامه توسعه کارآفرینی، 8(3)، 473-492.
 https://doi.org/10.22059/jed.2015.57646
پروین، خیرالله و شعبانی، سمانه (1400). «خشونت خانگی علیه زنان دارای معلولیت و دسترسی به عدالت در نظام بین‌المللی حقوق بشر»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 51(3)، 1049-1068.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2019.280218.1993
پرتوی، لطیف و رضایی، مهری (1394). زنان معلول و تعامل با جامعه (مطالعه کیفی زندگی اجتماعی زنان معلول)، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، 17(67)، 7-44.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082827.1394.17.67.2.1
تکیه، صدف‌السادات (1401). بازنمایی زنان معلول در بالیوود از سال 1970، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته هنر، دانشگاه تهران: دانشکده مطالعات جهان.
تجسسی پس‌ویشه، فریبا (1398). مقایسه انگیزه پیشرفت، شادکامی و تعارض در زنان معلول و غیرمعلول، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت: دانشکده علوم انسانی.
تاج‌مزینانی، علی‌اکبر و لاریجانی، مهدیه (1398). بررسی تأثیر معلولیت بر طرد اجتماعی سالمندان شهر ورامین، فصلنامه توسعه اجتماعی، 14(1)، 61-94.                              https://doi.org/10.22055/qjsd.2019.15266
توسلی‌نائینی، منوچهر و کاویار، میرحسین (1387). تأملی بر حقوق معلولان از منظر کنوانسیون حقوق معلول و سایر اسناد بین‌المللی، فصلنامه اندیشه‌های حقوق خصوصی، 5(13)، 51-81. 
https://jolt.ut.ac.ir/article_19525.html
حداد، نیشتمان (1395). سازگاری اجتماعی در معلولین نخاعی شهر سقز، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی، دانشگاه یزد: دانشکده علوم اجتماعی.
جلائی‌پور، حمیدرضا و محمدی، جمال (1401). نظریه‌های متأخر جامعه‌شناسی، چاپ هشتم، تهران: نشر نِی.
جلیلی‌صدرآباد، سمانه، نوروزی‌پورفیروز، مهدیه و مرادزاده، محمدمهدی (1402). طراحی مبلمان شهری‌محور خیابان انقلاب اسلامی به منظور مناسب‌سازی برای افراد کم‌توان و توان‌یاب: حدفاصل سازمان بهزیستی شهرستان تهران و میدان فردوسی، نشریه رهپویه هنر/هنرهای تجسمی، 6(1)، 85-96.
 https://doi.org/10.22034/ra.2023.544768.1144
روستایی، زهرا (1401). اثربخشی مدیریت استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر ناگویی خلقی و خشنودی زناشویی زنان دارای معلولیت ذهنی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت: دانشکده علوم انسانی.
رهبر، فرهاد، ممیز، آیت‌الله و محمدی، شقایق (1392). شناسایی عوامل مؤثر بر فعالیت شرکت‌های کوچک و متوسط مبتنی بر فناوری در حوزه خدمات معلولین (مطالعه موردی: مدیریت شهری)، فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 5(4)، 57-70.                       https://sanad.iau.ir/Journal/jisds/Article/821604/FullText
رمضانی‌قوام‌آبادی، محمدحسین (1390). حمایت از معلولین در حقوق بین‌الملل، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 11(41)، 307-341.                                          http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-721-fa.html
زرین‌کفاشان، غلامرضا (1399). «بررسی رابطه نگرش منفی جامعه با طرد معلولین از اجتماع»، فصلنامه تأمین اجتماعی، 15(3)، 191-211.                                               https://doi.org/10.22034/qjo.2020.130186
زارع، مهتاب (1398). تأثیر درمان مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تعادل عاطفی و کیفیت زندگی زنان معلول، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارسنجان.
زرنشان، شهرام (1387). سازوکارهای حمایت از حق اشتغال اشخاص دارای معلولیت در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی حقوق بشر، مجله پژوهش‌های حقوقی، 13، 257-237.  https://jlr.sdil.ac.ir/article_43980.html
زینعلی، فرانک (1380). بررسی مشکلات شغلی زنان معلول جسمی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.
ستار جباراللامی، فارس (1400). بررسی رابطه بین کیفیت زندگی و پایبندی به انجام فعالیت بدنی در اوقات‌فراغت معلولین؛ مطالعه موردی شهر میسان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع): دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
سبکتکین‌ریزی، فاطمه (1397). طراحی مرکز توانبخشی بانوان معلول جسمی-حرکتی اصفهان با رویکرد افزایش تعاملات اجتماعی، پایان‌نامه رشته معماری، دانشگاه کاشان: دانشکده معماری و هنر.
سیمی، نجمه (1395). مقایسه نگرش صمیمانه، سلامت روان و میزان رضایت از زندگی زنان با آسیب‌های بینایی و زنان دارای معلولیت جسمی-حرکتی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت: دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.
سلمانیان، سحر (1395). بررسی کیفی مؤلفه‌های شک و قطعیت بدنی در زنان معلول سانحه‌ای، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی، دانشگاه علامه طباطبائی: دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.
شکوری، علی و شاهمرادی، فرزانه (1393). مطالعه دسترس‌پذیری فضاها و تسهیلات شهری در تجربه‌زیسته افراد با آسیب بینایی شهر تهران، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 15(58)، 193-218.
 http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2339-fa.html
شریفیان‌ثانی، مریم، سجادی، حمیرا، طلوعی، فرشته و کاظم‌نژاد، انوشیروان (1385). «دختران و زنان دچار معلولیت جسمی-حرکتی: نیازها و مشکلات»، فصلنامه توانبخشی، 7(2)، 41-48.
 http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-47-fa.html
صداقت‌نیکو، سیدمهین (1401). جنسیت، معلولیت و طرد اجتماعی در شهرستان کاشان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی، دانشگاه کاشان: دانشکده علوم انسانی.
صفاری‌نیا، محیا و منفردمسقانی، معصومه (1398). حقوق افراد دارای معلولیت در چارچوب خانواده از منظر موازین بین‌المللی، دوفصلنامه علمی فقه و حقوق خانواده، 24(71)، 151-176.
 https://doi.org/10.30497/flj.2019.75353
صادقی‌فسائی، سهیلا و فاطمی‌نیا، محمدعلی (1393). معلولیت، نیمه پنهان جامعه: رویکرد اجتماعی به وضعیت معلولین در سطح جهان و ایران، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 15(58)، 157-192.
 http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2338-fa.html
طوبا، سمیرا (1396)، طراحی ترمینال مسافربری شهری با تأکید بر حضورپذیری معلولین و جانبازان جسمی-حرکتی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل: دانشکده فنی و مهندسی.
عناصری‌فدافن، فاطمه (1401). مطالعه الگوی لباس زنان در بخش معلولیت ذهنی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته هنر، دانشگاه علوم و هنر یزد: دانشکده هنر و معماری.
عمودی‌زاده، همایون (1401). رشد جمعیت معلولین در ایران،                               https://www.mehrnews.com
علیپور، خدیجه (1391). عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی زنان معلول شهر شیراز، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی.
غفوری، روژان (1397). عشق و ملاک‌های انتخاب همسر در دانشجویان دختر نابینا: یک مطالعه کیفی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی، دانشگاه کردستان: دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
فهیمی، فاطمه، پورمحمدی، نعیمه، فتاحی، سیدمحسن و لک‌زائی، مهدی (1400). تحلیل نقد دیدگاه فمنیستی از تعاریف معلول و معلولیت در اسناد حقوقی ایران و اسناد بین‌المللی، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 8(4)، 215-234.
10.22091/csiw.2020.5636.1844
قنبری جمال‌آباد، زهرا (1395). سنجش میزان رضایتمندی اقشار معلول و محروم از کیفیت محیط مسکونی: مطالعه موردی اقشار تحت حمایت اداره بهزیستی شهر اردبیل، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی: دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
قائدرحمتی، صفر و دهباشی، مهدی (1392). رابطه خدمات بهداشتی و درمانی با وضعیت معلولیت در استان‌های کشور، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 13(50)، 333-351.
 http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-1365-fa.html
قاری سیدفاطمی، سیدمحمد (1387). تحول گفتمانی: حق‌ها و آزادی‌های معلولان در آئینه حقوق بشر معاصر، مجله پژوهش‌های حقوقی، 13، 208-185.                                     https://jlr.sdil.ac.ir/article_43917.html
کاویان‌رئوف، نرگس (1402). اثربخشی آموزش خودشفقت‌ورزی بر تاب‌آوری و تحمل آشفتگی در زنان معلول جسمی-حرکتی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی، مؤسسه آموزش عالی حکمت رضوی: دانشکده علوم اجتماعی.
کمالی، محمد (1383). حقوق بشر و ناتوانی (معلولیت)، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 3(13)، 41-55.
 http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2209-fa.html
گافمن، اروینگ (1402). داغ‌ننگ، ترجمه مسعود کیانپور، چاپ ششم، تهران: نشر مرکز.
گنجی، محمد، نیکخواه‌قمصری، نرگس، حامی‌کارگر، فاطمه و غفاری، مسعود (1401). عاملیت سلامت‌محور و موانع ادراک‌شده تحقق سلامت در زنان نابینا و کم‌بینا، فصلنامه علمی پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، 9(31)، 243-207.
 https://doi.org/10.22054/rjsw.2022.68115.596
گنجی، محمد، نیکخواه‌قمصری، نرگس، حامی‌کارگر، فاطمه و غفاری، مسعود (1401). نظام معنایی سلامت‌ در بستر تجربه‌ی زیسته‌ی زنان نابینا و کم‌بینا، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی زنان، 34(96)، 7-38.
 https://doi.org/10.22095/jwss.2022.331410.2939
گلشن، اندیشه (1393). بررسی تأثیر مشاوره گروهی به روش تحلیل رفتار متقابل بر افزایش نگرش‌های صمیمانه در زنان معلول افسرده 20 تا40 سال معلول شهر کاشان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی عمومی، دانشگاه پیام نور استان تهران: مرکز پیام نور تهران جنوب.
گیلک، ملیحه، زاده محمدی، علی و باقری، فریبرز (1392). رابطه تاب‌آوری و خودپنداشت با خودکارآمدی معلولان جسمی دختر: نقش واسطه خلاقیت، فصلنامه روانشناسی تحول، 9(35)، 315-307.
 https://journals.iau.ir/article_512226.html
لطیفیان، مریم، بنی‌اسد، اسما و کمالی، محمد (1399). بررسی ابعاد اجتماعی معلولیت، یک مرور نظام‌مند، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، 7(26)، 53-101.               https://doi.org/10.22054/rjsw.2021.51214.395
مردانی، زهرا (1402). واکاوی تجربه‌زیسته زنان متأهل دارای معلولیت جسمی-حرکتی از ازدواج و زندگی مشترک؛ مورد مطالعه زنان معلول جسمی-حرکتی شهر راور، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور.
محمدی‌پور، فرزانه، فتحی، سروش و شیری، طهمورث (1400). واسازی گفتمان معلولیت در جامعه شهری، فصلنامه توسعه اجتماعی ایران، 13(4)، 65-89.                https://sanad.iau.ir/Journal/jisds/Article/820677
محمودی، شبنم و شعبان‌نیا، مهدی (1397). بررسی اثربخشی قوانین و مقررات حمایتی در میزان تمایل زنان معلول شهر تهران به اشتغال، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 21(82)، 55-35.
 https://doi.org/10.22095/JWSS.2019.92500
محسنی‌تبریزی، علیرضا و زرین‌کفشیان، غلامرضا (1394). بررسی عوامل مؤثر بر طرد اجتماعی معلولان: مطالعه موردی معلولان جسمی و حرکتی تحت پوشش بهزیستی شهرستان ری، فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، 327-352.                                                                            https://doi.org/10.22059/ijsp.2015.58564
مرادی، اعظم و رضایی‌دهنوی، صدیقه (1391). بررسی مقایسه‌ای اثربخشی آموزش‌های گروهی عزت‌نفس، خودکارآمدی و انگیزش پیشرفت بر عزت‌نفس زنان با معلولیت جسمی-حرکتی 35-18 سال اصفهان سال 1387، فصلنامه روان‌شناسی افراد استثنائی، 5(2)، 65-97.             https://jpe.atu.ac.ir/article_2136.html
منتظرقائم، مهدی و الهی‌فر، کبری (1390). وبلاگ‌نویسان دارای معلولیت: تجربه استفاده از وبلاگ و حضور اجتماعی، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی، 8(39)، 167-196.       https://jsr.ut.ac.ir/article_56169.html
منتظرقائم، مهدی و الهی‌فر، کبری (1390). وبلاگ‌نویسان دارای معلولیت: تجربه مقتدرسازی فردی-اجتماعی در فضای وبلاگ، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 12(47)، 319-355.
 http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-1135-fa.html
مصفا، نسرین (1381). «اقدامات بین‌المللی در حمایت از افراد دارای معلولیت»، مجله دانشکده حقوق وعلوم سیاسی، 58، 270-253.                                                            https://jflps.ut.ac.ir/article_11116.html
نوراحمدی، انسیه و رضوانی مفرد، احمد (1402). حمایت حق باروری زنان دارای معلولیت در نظام حقوقی ایران و اسناد بین‌المللی، فصلنامه حقوق اسلامی، 20(77)، 143-119.
 https://hoquq.iict.ac.ir/article_706076.html
نیکخواه، حنانه (1401). بررسی رضایت‌مندی معلولین از فضاهای شهری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته معماری، دانشگاه مازندران: دانشکده علوم انسانی و علوم اجتماعی.
هاشمی‌خواه، سیدحمزه (1398). مقایسه نگرش جانبازان و معلولین ورزشکار و غیرورزشکار شهرستان یزد نسبت به اوقات فراغت، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته تربیت بدنی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت.
یسلیانی، فرزانه (1388). بررسی فراوانی و برخی عوامل مؤثر بر خشونت خانگی جسمی علیه زنان معلول مقیم در شهرستان‌های اصفهان و فریدن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مددکاری اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی: پژوهشکده علوم بهزیستی.
Anasori Fadafan, F. (2022). A study of women’s clothing patterns in mental disabilities, master’s thesis in the field of art, Yazd University of Arts and Sciences: Faculty of Arts and Architecture. [In Persian]
Amoudizadeh, H. (2022). The growth of the disabled population in Iran, https://www.mehrnews.com. [In Persian]
Ansari, K. (2018). Motherhood and disability in the painting pool, let it be and meeting the monster, master’s thesis in psychology, Yazd University: Humanities and Social Sciences Campus. [In Persian]
Afshari, P. (2014). The attitude of disabled women towards having children in Tehran, Master’s thesis in the field of demography, Islamic Azad University, Central Tehran Branch: Faculty of Social Sciences. [In Persian]
Alipur, Kh. (2011). Factors affecting the quality of life of disabled women in Shiraz, Master’s thesis in the field of social sciences, Shiraz University, Faculty of Economics and Social Sciences. [In Persian]
Albrecht, g. &Verbrugge,A. (2006). The Global Emergence of Disability, Journal of Disability & Society, 17, 293-307. https://www.researchgate.net/journal/Sciences-sociales-et-sante-1777-5914?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6InB1YmxpY2F0aW9uIiwicGFnZSI6InB1YmxpY2F0aW9uIn19
behrooziyan B, ganji M, & nikkhah qamsari N. (2023). A Meta Synthesis of disability studies and the pattern governing the social life of people with disabilities. refahj. 23(88), 107-156. doi:10.32598/refahj.23.88.2491.2 [In Persian]
behrouzian, B., ganji, M., & nikkhah ghamsari, N. (2022). Social life of people with physical disabilities in Iran (Systematic review of studies in the period 1996-2021). Social Development & Welfare Planning, 13(52), 73-116. doi: 10.22054/qjsd.2022.64628.2272 [In Persian]
Behroozian, B. (2022). Disability and social life, doctoral dissertation in sociology, Kashan University: Faculty of Humanities. [In Persian] 
Bagheri, A., Taghavi Maryam Abadi, F., & Arasti, Z. (2015). Identifying entrepreneurial competencies focusing on entrepreneurs with physical and mobility disabilities. Journal of Entrepreneurship Development, 8(3), 473-492. doi: 10.22059/jed.2015.57646 [In Persian]
Beck, C. (2002). A meta-synthesis of qualitative research, The American Journal of maternal child Nursing, 27(4). http://dx.doi.org/10.1097/00005721-200207000-00004
Clare, C. (2001). Stolen bodies, reclaimed bodies, Disability and queerness, Journal of Public culture, 13(3), 359-365. http://dx.doi.org/10.1215/08992363-13-3-359
Eribon, D, (1991). Michel focault, Cambrige: MA Harvard.
fahimi, F., poormohammadi, N., fattahi, S. M., & Lakzaei, M. (2021). Analyzing the Critique of Feministic View Relating to Definitions of the Disabled and Disability in Iranian Legal Documents and International Instruments. Comparative Studies on Islamic and Western Law, 8(4), 213-234. doi: 10.22091/csiw.2020.5636.1844 [In Persian]
Goffman, E. (2023). Stigma, translated by Masoud Kianpour, 6ed, Tehran: Markaz Publishing. [In Persian]
Ganji, M., nikkhah, N., hami kargar, F., & ghafari, M. (2022). Health-centered agency and perceived barriers to health achievement among blind and visually impaired women. Journal of Social Work Research, 9(31), 207-243. doi: 10.22054/rjsw.2022.68115.596 [In Persian]
Ganji, M., Nikkhah, N., Hami kargar, F., & Ghafari, M. (2022). The semantic system of health in the context of the lived experience of blind and sighted women. Women’s Strategic Studies, 24(96), 7-38. doi: 10.22095/jwss.2022.331410.2939 [In Persian]
Ghafouri, R. (2017). Love and mate selection criteria in blind female students: a qualitative study, master’s thesis in the field of social sciences, University of Kurdistan: Faculty of Literature and Humanities. [In Persian]
Ghanbari Jamalabad, Z. (2015). Measuring the level of satisfaction of the disabled and deprived groups with the quality of the residential environment: a case study of the groups supported by the welfare department of Ardabil city, Master’s thesis in the field of social sciences, Mohaghegh Ardabili University: Faculty of Literature and Human Sciences. [In Persian]
Golshan, A.(2014). Investigating the effect of group counseling using interaction analysis method on increasing sincere attitudes in depressed disabled women aged 20 to 40 in Kashan, master’s thesis in the field of general psychology, Payam Noor University, Tehran Province: Payam Noor Center, South Tehran. [In Persian]
Ghaid Rahmati, S. & Dehbashi, M. (2012). The relationship between health and treatment services and disability status in the country’s provinces, Social Welfare Scientific-Research Quarterly, 13(50), 333-351. article-1-1365-fa.html [In Persian]
Gilek, M. Zadeh Mohammadi, A. & Bagheri, F. (2012). The relationship between resilience and self-concept with self-efficacy of physically disabled girls: the mediating role of creativity, Transformational Psychology Quarterly, 9(35), 315-307. https://journals.iau.ir/article_512226.html[In Persian]
Ghari Seyed Fatemi, S. M. (2008). Change of Discourse: People with Disabilities and the Contemporary Human Rights. Journal of Legal Research, 7(13), 185-208. https://jlr.sdil.ac.ir/article_43917.html[In Persian]
Hughes, B. (2019). Invalidating emotions in the non-disabled imaginary: fear, pity and disgust, London: Routledge.
Hashmikhah, H. (2018). Comparison of the attitudes of veterans and disabled athletes and non-athletes in Yazd city towards free time, master’s thesis in the field of physical education, Islamic Azad University, Taft branch. [In Persian]
Halversen, R. Hvinden. B. Brown, J. biggeri, M. Tossebro, J. Waldschmidt, A. (2017). Understanding the lived Experiences of per sons with Disabilities in Nine Countries. Active citizenship and Disability in Europe , London: Rotlendge.
Haddad, N. (2015). Social adaptation in spinal disabled people of Saqqez city, master’s thesis in the field of social sciences, Yazd University: Faculty of Social Sciences. [In Persian]
Iman, M.T. (2014). Qualitative Research Methodology, 3ed, Qom: Publishing House and University Research Center. [In Persian]
Jalilisadrabad, S., Norouzi Purfirooz, M., & Moradzadeh, M. M. (2023). Design of urban furniture on Enghelab street in order to adapt for the disabled people (between Ferdowsi Square and Tehran Welfare Organization). Rahpooye Honar-Ha-Ye Tajassomi, 6(1), 85-96. doi: 10.22034/ra.2023.544768.1144 [In Persian]
Jalaipour, H. & Mohammadi, J. (2022). Late theories of sociology, 8ed, Tehran: Ney Publishing. [In Persian]
Kavianrauf, N. (2023). The effectiveness of self-compassion training on the resilience and tolerance of disturbance in women with physical-motor disabilities, master’s thesis in the field of psychology, Hekmat Razavi Institute of Higher Education: Faculty of Social Sciences. [In Persian]
Kamali M. (2004). Disability and Human Right. refahj. 4(13), 41-56. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2209-fa.html  [In Persian]
Latifian, M., Baniasad, A., & Kamali, M. (2021). Investigating the Social Dimensions of Disability, a Systematic Review. Journal of Social Work Research, 7(26), 53-101. doi: 10.22054/rjsw.2021.51214.395 [In Persian]
Mardani, Z. (2023). Analyzing the lived experience of married women with physical-motor disabilities of marriage and cohabitation; The study of women with physical-motor disabilities in the city of Raver, master’s thesis in the field of sociology, Payam Noor University. [In Persian]
Mohammadipour, F. Fathi, S. & Shiri, Th. (2021). Deconstructing Disability Discourse in Urban Society, Iranian Social Development Quarterly, 13(4), 65-89. https://sanad.iau.ir/Journal/jisds/Article/820677 [In Persian]
Mohseni Tabrizi, A., & Zarin Kafshian, G. (2015). Disability and Social Exclusion: A Case Study of Physically Disabled People Living in the City of Ray. Journal of Social Problems of Iran, 6(2), 327-352. doi: 10.22059/ijsp.2015.58564 [In Persian]
Montazerghaem M, Elahifar K. (2013). Bloggers with Disability: Individual and Social Empowering Experiences in Blogosphere. refahj. 12(47), 319-355. https://jsr.ut.ac.ir/article_56169.html [In Persian]
Moradi, A., & Rezaei Dehnavi, S. (2012). Effectiveness of Self-Esteem, Self-Efficacy, and Achievement Motivation Group Trainings on Self-esteem of Physically Disabled Females. Psychology of Exceptional Individuals, 2(5), 65-98. https://jpe.atu.ac.ir/article_2136.html[In Persian]
Montazerghaem, M., & Elahifar, K. (2012). The Experience of Blogging and Enhancing Social Presence The Case of Disabled Bloggers. Sociological Review, 18(39), 167-196. ac.ir/article-1-1135-fa.html [In Persian]
Mosafa, N. (2011). International Actions in the Protection of Persons with Disabilities, Journal of the Faculty of Law and Political Science, 58, 270-253. https://jflps.ut.ac.ir/article_11116.html [In Persian]
Mays, J. (2006). Femenist disability theory, Journal Disability and Society, 21(2), 147-158. http://dx.doi.org/10.1080/09687590500498077
Mills. S. (2003). Michel Focault, London and New York: Routledge
Nourahmadi, E., & Rezvanimofrad, A. (2023). Protecting the right to fertility of women with disabilities in the Iranian legal system and international instruments. Islamic Law, 20(77), 119-143 ://hoqhttp://dx.doi.org/10.1080/09687590500498077 [In Persian]
Nikkhah, H. (2022). Examining the satisfaction of disabled people with urban spaces, master’s thesis in the field of architecture, Mazandaran University: Faculty of Humanities and Social Sciences. [In Persian]
Parvin, K., & Shabani, S. (2021). Domestic Violence against Women with Disabilities and Their Access to Justice in International Law. Public Law Studies Quarterly, 51(3), 1049-1068. doi: 10.22059/jplsq.2019.280218.1993 [In Persian]
Pesavishe, F. (2018). Comparison of progress motivation, happiness and conflict in disabled and non-disabled women, Master’s thesis in the field of psychology, Islamic Azad University Maroodasht branch: Faculty of Humanities. [In Persian]
Raustei, Z. (2022). The effectiveness of mindfulness-based stress management on dyslexia and marital satisfaction of women with mental disabilities, master’s thesis in the field of psychology, Islamic Azad University, Maroodasht branch: Faculty of Humanities. [In Persian]
Rezaei, M., & Partovi, L. (2015). Disable Women and Interaction with Society (a qualitative study on social life of disable women). Women’s Strategic Studies, 17(67), 7-44. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082827.1394.17.67.2.1 [In Persian]
Rahbar, F. Mmayez, A. & Mohammadi, Sh. (2012). Identifying factors affecting the activities of technology-based small and medium enterprises in the field of disabled services (case study: urban management), Iranian Social Development Studies Quarterly, 5(4), 57-70. https://sanad.iau.ir/Journal/jisds/Article/821604/FullText [In Persian]
Ramazani Ghavamabadi M. (2011). The Protection of Disable People in the International Law. refahj. 11(41), 307-442. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-721-fa.html[In Persian]
Sedaghat Niko, M. (2022). Gender, disability and social exclusion in Kashan city, master’s thesis in social sciences, Kashan University: Faculty of Humanities. [In Persian]
Sattar Jabarallami, F. (2021). Examining the relationship between quality of life and adherence to physical activity in the free time of disabled people; A case study of the city of Maysan, master’s thesis in the field of social sciences, Imam Reza International University (AS): Faculty of Literature and Human Sciences. [In Persian]
Saffarinia, M., & Monfared mosghani, M. (2019). Rights of persons with disabilities within the family framework from the perspective of International instruments. Biannual Journal of Family Law And Jurisprudence, 24(71), 151-176. doi: 10.30497/flj.2019.75353 [In Persian]
Shabannia Mansour, M., & Mahmoudi, S. (2019). Pathology of Supportive Provisions for the Employment of Women with Disabilities in Iran’s Law. Women’s Strategic Studies, 21(82), 35-55. doi: 10.22095/JWSS.2019.92500 [In Persian]
Sabkatkinrezi, F. (2017). Designing a rehabilitation center for women with physical-motor disabilities in Isfahan with the approach of increasing social interactions, dissertation in the field of architecture, Kashan University: Faculty of Architecture and Art. [In Persian]
Sadeghi Fassaei S. & Fatemi Nia M A. (2015). Disability, the Hidden Part of Society: A Sociological Study on the Status of Disability in Iran and the World. refahj. 15(58), 159-194. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2338-fa.html [In Persian]
Simi, N. (2015). Comparison of sincere attitude, mental health and level of life satisfaction of women with visual impairments and women with physical-motor disabilities, master’s thesis in the field of psychology, Islamic Azad University, Maroodasht branch: Faculty of Educational Sciences and Psychology. [In Persian]
Salmanian, S. (2015). Qualitative investigation of the components of physical doubt and certainty in women with traumatic disabilities, master’s thesis in the field of psychology, Allameh Tabatabai University: Faculty of Educational Sciences and Psychology. [In Persian]
shakoori A. & Shahmoradi F. (2015). The Study of Accessibility of Urban Spaces and Facilities in Lived Experience of Visually Impaired People in City of Tehran. refahj. 15(58), 195-220. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2339-fa.html [In Persian]
Shakespear. T. (2010). The Social Model of Disability, The disability studies Reader, New York: Routledge.
Sharifiansani, M. Sajjadi, H. Toloi, A. Kazemnejad, A. (2006). Girls and women with physical-motor disabilities: needs and problems, Rehabilitation Quarterly, 7(2), 41-48. http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-47-fa.html [In Persian]
Siau, K. Long, Y. (2005). Synthesising e-government stage models- a meta- synthesis based on meta ethnography opprach, Journal Industrial Management and Data Systems, 105(4). http://dx.doi.org/10.1108/02635570510592352
Sandelowski, M. Barroso, J. (2003). Toward a meta synthesis of qualitative findings on motherhood in HIV-Positive Women, Journal Research in Nursing Health, 26(2). http://dx.doi.org/10.1002/nur.10072
Strauss, A. Corbin, J. (1990). The Basic or Grounded Theory, Newbury, CA:Sage.
Takyeh, S. (2022). Representation of disabled women in Bollywood since 1970, master’s thesis in the field of art, University of Tehran: Faculty of World Studies. [In Persian]
Taj mazinani, A. A., & larijani, M. (2019). Study of Effect of Disability on the Social Exclusion of Elderly Varamin Town. Quarterly Journal of Social Development (Previously Human Development), 14(1), 61-94. doi: 10.22055/qjsd.2019.15266 [In Persian]
Tuba, S. (2016). Designing an urban passenger terminal with an emphasis on the presence of disabled and physically-motor veterans, Master’s thesis in the field of architecture, Islamic Azad University, Ardabil branch: Faculty of Engineering and Technology. [In Persian]
Tavasli Naini, M.& Kaviar, M. (2007). A reflection on the rights of the disabled from the perspective of the Convention on the Rights of the Disabled and other international documents, Private Law Thoughts Quarterly, 5(13), 51-81. jolt.ut.ac.ir/article_19525.html [In Persian]
World Health Organization. (2022). www. who. int
Yesliani, F. (2008). Examining the prevalence and some factors affecting physical domestic violence against disabled women living in Isfahan and Faridan cities, master’s thesis in the field of social work, University of Welfare and Rehabilitation Sciences: Research Institute of Welfare Sciences. [In Persian]
Zarrinkafshian, G. (2020). The Analysis of Relationship Between Negative Community Attitudes and Exclusion of Disabled People from the Society. Social Security Journal, 16(2), 211-191. doi: 10.22034/qjo.2020.130186 [In Persian]
Zare, M. (2018). The effect of mindfulness-based therapy on emotional balance and quality of life of disabled women, master’s thesis in the field of psychology, Islamic Azad University, Arsanjan branch. [In Persian]
Zarneshan, S. (2008). Mechanisms to Protect “The Right to Work” of Persons with Disabilities in the Iranian Legal System and International Human Rights Documents. Journal of Legal Research, 7(13), 237-257. https://jlr.sdil.ac.ir/article_43980.html [In Persian]
Zainali, F. (2001). Examining the occupational problems of physically disabled women, master’s thesis in the field of social sciences, University of Welfare and Rehabilitation Sciences. [In Persian]