فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ

فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ

وظایف حکومت دینی در قبال مسجد به مثابه حق فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
منصوره فصیح رامندی
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات fasih@ricac.ac.ir
10.22083/scsj.2024.476406.1210
چکیده
به‌­رغم تبیین حق­های فرهنگی ذیل مباحث حقوق بشر، به جهت تکیه‌بر ابعاد مادی وجود انسان در تعریف آن، شاهد عدم توجه به شناسایی این حقوق در قالب ابعاد معنوی انسان هستیم. این در حالی است که با توجه به ارتباط وثیق حق­های فرهنگی با مفهوم «فرهنگ پیشرو»، ضروری است تا ابعاد دیگری از این حقوق در حوزۀ اعتقادات، ارزش­ها و رفتارها مورد شناسایی قرار گیرد. از این منظر و با نگرش حقوقی، نهاد مسجد به‌عنوان یکی از مصادیق در گستره حق­های فرهنگی، مورد واکای قرار گرفت. در این رویکرد این سؤال مطرح شد که مسجد به‌مثابه «حق فرهنگی» چگونه قابل تعریف است؟ بر مبنای اسناد بالادستی در نظام جمهوری اسلامی ایران وظایف حکومت دینی در این عرصه چیست؟ در این مطالعه توصیفی و تحلیلی با استفاده از روش کتابخانه­ای و تحلیل اسناد، چهار سند از اسناد بالادستی در جهت تعیین وظایف دولت در تأمین این حق فرهنگی موردبررسی قرار گرفت. بر اساس یافته­های پژوهش، بر مبنای هدف فرهنگ پیشرو و با توجه به کارکردهای فرهنگی مسجد، نه‌تنها حق فرهنگی بشر در حوزه اعتقاد، گرایش و رفتار به واسط مسجد تأمین خواهد شد. بلکه این حق خود درنهایت منجر به تأمین حق­های فرهنگی دیگری از قبیل حق بر مذهب و عقیده، حق بر سنت­ها و ... خواهد شد.
 
کلیدواژه‌ها
حق
حق­های فرهنگی
حق فرهنگی بر مسجد. دولت دینی مسجد

عنوان مقاله English

Duties of a religious government towards mosque as a cultural right

نویسنده English

mansoore fasihramandi
Faculty Member of the Research Institute of Culture, Art and Communication
چکیده English

The cultural rights that emerged after the emerging socialisms in the concept of human rights and the failures caused by the imposition and the dominance of foreign development patterns with the cultures of societies was put on the agenda, It is based on the basic point that the concept of right should not be searched only in the individual fields and basic civil and political freedoms. Rather, because of the spiritual aspect of human life and sometimes giving it authenticity, and with the premise that without addressing this aspect of the existential dimensions of human society, It is not possible to develop society and develop moral virtues in it And more attention should be paid to it.
In fact, to achieve this goal, creating a harmonious relationship between components such as belief, tendency and behavior based on monotheistic belief And defining culture as a set of these three components with "cultural rights" is essential. Because culture is the most authentic social reality that is formed under the influence of other realities. One of these facts that strongly affects culture is government or political power. In particular, governments, both in terms of propagating ideals and goals of official ideology and in terms of the necessity of achieving their political goals and objectives, and also in terms of new functions such as planning and implementation, control and supervision of They take over the culture.
In other words, the government's duties are not limited to providing individual rights and needs Rather, the duties of the government, which is itself a manifestation of a social and political right, It will include the protection of culture as a common knowledge whose underlying layers are mainly the insights and values ​​of a nation which can be realized in the form and tool of "cultural rights". Cultural affairs have an irreplaceable place in the Islamic legal system And the Islamic government, in addition to respecting the material rights of the citizens and ensuring their welfare and livelihood, is obliged to respect the cultural rights of the members of the society And he should use all his efforts to protect the spiritual atmosphere and promote the cultural health of the society.
In such an atmosphere, the religious government cannot and should not be indifferent to the central position of mosques as the most effective cultural institution based on monotheistic belief in order to implement and establish the "cultural rights" of citizens. Because mosques, while having cultural capacities for the development of moral virtues, are the basis for the realization of cultural rights in its examples, such as the right to religion, cultural participation, the right to religious identity, the right to education, the right to different religions. They are respected in performing rituals.
Based on the necessity of identifying and explaining "mosque as a cultural right", in this article, an attempt has been made to answer the question that, despite the lack of clarification by the legislator on the position of "mosque as a cultural right", the duties and obligations of the religious government in relation to How can it be proven to implement and guarantee this type of cultural rights? The importance of answering this question and researching the position of the mosque under "cultural rights" is significant from two aspects; The first aspect can be described in the explanation and introduction of the "cultural right to the mosque" from the circle of "cultural rights". On the other hand, due to the focus of existing researches on the material dimensions of "cultural rights", especially with regard to the international human rights system, it is important to calculate the spiritual dimensions of this category of rights in the domestic legal system.
The research strategy in this article is a combined strategy and depending on each topic of the article, it has been tried to use the appropriate research method. For more focus and coherence, two main methods of "library studies" and "content analysis of documents" were used and four documents from upstream documents were examined in order to determine the duties of the government in securing this cultural right.
Based on the findings of the research, based on the goal of progressive culture and considering the cultural functions of the mosque, not only the human cultural right in the field of belief, tendency and behavior will be ensured through the mosque. Rather, this right itself will eventually lead to securing other cultural rights such as the right to religion and belief, the right to traditions and other rights. Also, regarding the duties of the religious government in the way of securing cultural rights, although the constitution implicitly refers to manifestations of culture, but according to the first paragraph of the third principle of the constitution, it should be said; Organization of culture by the government is part of the social rights of the people over the statesmen. This duty for the government regarding the position of the mosque institution as a cultural right will be realized through policy making in this field. This duty for the government regarding the position of the mosque institution as a cultural right will be realized through policy making in this field. Of course, this policy-making was not considered hierarchical and only within the scope of the government's duties, and it was largely formed based on people's participation. In fact, the government's intervention in securing this cultural right is not maximal and it has moved towards semi-centralized policy making.
 
 

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Right
cultural rights
cultural right of mosque
religious government
Mosqueright
 
منابع و مأخذ
اسماعیلی، محسن، اصغری، محمدرضا، رشیدی، رضا (1393). تأملی در نظریه منطقه­الفراغ از منظر شهید صدر و نقدها و نقص­های آن، دانش حقوق عمومی، 3(8)، 45-63.
استاماتوپولو، السا (1392). حق­های فرهنگی، ترجمۀ سید قاسم زمانی و مناالسادات میرزاده، تهران، نشر خرسندی.
اشتریان، کیومرث (1389). متغیرهای استراتژیک در سیاست­گذاری فرهنگی، تهران، نشر میزان.
 افروغ، عماد (1382). حدود دخالت دولت در امور دینی، فصلنامه شورای فرهنگ عمومی، شماره 34.
افروغ، عماد (1387). هویت ایرانی و حقوق فرهنگی، تهران، نشر سوره مهر.
امینی هرندی، رضا(1403)، نظریه سیاستی مشارکت فرهنگی ـ اجتماعی نوجوانان با محوریت مسجد، فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ- ارتباطات، 25(67)، 39-68.   
باهنر، ناصر، فرخی، میثم (1393). سیاست‌گذاری فرهنگی مطلوب مسجد در جمهوری اسلامی ایران، بررسی دیدگاه خبرگان و سیاست‌گذاران، دین و ارتباطات، 21(46)، 5-38.  doi: 10.30497/RC.2014.1720                   
پهلوان، چنگی (1388). فرهنگ­شناسی، گفتارهایی درزمینۀ فرهنگ و تمدن، تهران، نشر قطره.
جعفری، محمدتقی (1386). فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو، تهران، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
جمشیدی، محمدحسین (1388). حکومت و رعایت، درآمدی بر فلسفه سیاسی حکومت در اسلام، دانش سیاسی، 1(5)،  41-67.
جمشیدی، مهدی (1393). تأملاتی در مداخله دولت دینی در فرهنگ، مدرسه اسلامی علوم سیاسی، 4(3)، 104-126.
جوادی آملی، عبدالله (1381). شریعت در آیینه معرفت، قم، نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1389). ولایت‌فقیه، قم، نشر اسراء.
حاج­علی­اکبری، محمدجواد(1392). قانون اساسی در حوزه مساجد کم ماده است/ خبرگزاری تسنیم. http://www.tasnimnews.com/Home/Single/122353
حسینی، سیداحمد (1384). ساماندهی فعالیت­های فرهنگی دستگاه­ها و نهادهای دولتی- فرهنگی، تهران، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.
 حیدرنژاد، ولی­الله، جمال­الدین زنجانی، محمود (1398). حقوق فرهنگی در فرمان حکومتی حضرت رسول (ص) به معاذ­بن­جبل با نگاهی به قانون اساسی، نشریه دانش حقوق عمومی، 8(22)، 43-62.
 خندان، علی­اصغر، امیری طیبی، مسلم (1388). درآمدی بر نقش فرهنگی دولت دینی، معرفت سیاسی، 1(1)، 129-155.
داوری، محسن (1389). حقوق فرهنگی شهروندان، تهران، نشر دانشگاه امام صادق.
دشتی، محمدتقی (1399). دینداری به مثابه حق­ مصونیت، فصلنامه پژوهش­های تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 7(4)، 1-22. https://doi.org/10.22091/csiw.2020.4724.1639
زرودی، علی، بشیر، حسن (1400). حدود مداخله حکومت دینی در فرهنگ، فصلنامه علمی راهبرد اجتماعی- فرهنگی، 10(40)، 525-566. Dor: 20.1001.1.22517081.1400.10.3.3.7
ژیرارد، آگوستین (1372). توسعه فرهنگی، ترجمه عبدالحسین زرین­قلم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
 شایگان، فریبا (1389). تبیین جامعه­شناختی مشارکت مردم در مساجد، تهران، نشر جامعه‌شناسان.
شفیعی­سردشت، جعفر (1393). نزاع اراده­گرایان و سودگرایان در مفهوم حق، فصلنامه تحقیقات حقوقی، 18(69)، 209-246.
طالبی، محمدحسین، حسینی­نسب، سید مصطفی(1388). تبیین حق از نگاه هوفلد، حکومت اسلامی، (51)، 155-188.  طباطبایی، محمدحسین (1363). تفسیر المیزان، جلد 1، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، تهران، نشر فرهنگی رجا.
طحان­نظیف، هادی، هادی­زاده، علی (1397). ماهیت قوانین برنامه توسعه در نظام حقوقی ایران، دانش حقوق عمومی، 8(21)، 101-124.
عباسی، ابراهیم (1387). نقش مسجد در فرهنگ و هویت محله­ای، قم، مؤسسه فرهنگی ثقلین.
عمید زنجانی، عباسعلی (1389). دانشنامه فقه سیاسی، دانشگاه تهران.
فضائلی، مصطفی، کرمی، موسی (1396). حمایت از فرهنگ و حقوق فرهنگی اقلیت­ها در پرتو تفسیر عام شماره 21 کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، 19(56)، 9-32.  https://doi.org/10.22054/qjpl.2017.11166.1262
فلاح سلوکایی، محمد (1390). سازوکار نظارت بر حکومت در نظام لیبرال دموکراسی، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
فیرحی، داوود (1383). نظام سیاسی و دولت در اسلام، چاپ اول، تهران، انتشارات سمت.
کاووسی، اسماعیل (1397). ارزیابی جایگاه مؤلفه­های حقوق فرهنگی در نظام توسعه فرهنگی کشور، فصلنامه حقوق اداری، 6(16)، 157-180.
 گرجی ازندریانی، علی (1388). در تکاپوی حقوق اساسی، تهران، انتشارات جنگل.
مجیری، عارفه، لمسه­چی، فاطمه(1391). بررسی کارکردهای فرهنگی نهاد مسجد در صدر اسلام، دفتر مطالعات و پژوهش­های مرکز رسیدگی به امور مساجد http://www. Masjed.ir/fa/article/3.
محسنی، علی، فرهادی، عباس، قمریان، ناهید (1393). بررسی و تبیین جایگاه دولت در عرصه فرهنگی جامعه از نگاه اسلام و لیبرالیسم، فصلنامه راهبرد، 23(7)،‌34-72.   dor: 20.1001.1.10283102.1393.23.3.1.1
مصباح یزدی، محمدتقی (1377). حقوق و سیاست در قرآن، جمع­آوری و تصحیح محمد شهرابی، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصلی­نژاد، عباس، محمدزاده، اصغر (1395). برنامه سوم توسعه، زمینه­ها، اهداف، کامیابی­ها و ناکامی­ها، فصلنامه راهبرد، 25(79)، 176157-176.
مهدوی­کنی، محمدرضا (1390). مساجد به مردم تعلق دارند، www.mehrnews.com/news.
موسوی­الخمینی، روح­الله (1368). صحیفه امام، جلد 13، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی «ره».
موسوی­الخمینی، روح­الله (1397). کتاب البیع، جلد 2، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی «ره».
 وحید، مجید (1382). سیاست­گذاری فرهنگی در ایران امروز، مرکزبازشناسی اسلام و ایران، تهران، انتشارات باز.
ولمن­کارل (1381). مفهوم حق، سهم هوفلد، ترجمۀ محمد راسخ، در حق و مصلحت، مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش، انتشارات طرح نو، تهران.
 هاشمی، سید محمد (1392). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد اول، تهران، نشر میزان.
همایون، محمدهادی، فروزان، حامد (1388). تبیین رابطه مطلوب حکومت و فرهنگ در جمهوری اسلامی ایران، دین و ارتباطات، 16(35)، 63-92. 10.30497/RC.2010.1401  doi:
 همایون، محمدهادی، فرج­نژادابرقویی، محمدحسن (1393). مطالعه تطبیقی سیاست­های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سطوح کلان و میانی (مطالعه سند اصول سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و برنامه­های چهارم و پنجم توسعه)، دین و سیاست فرهنگی، 1(73)، 7-32.
یزدانی زازرانی، محمدرضا (1391). بررسی رابطه مفهومی و تأثیر حکمرانی بر سیاست‌گذاری عمومی، پژوهش­های روابط بین‌الملل، 1(4)، 109-142.
 
Esmaili,M.Asghari,M,Rashidi,R, (2014), A Review and Critique of the Vacuum Zone Theory, Knowledge of Public Law,3(8),45-64.[in Persian]
Estamopolo.E, (2013), Cultural Rights, Translated by Seyyed Qasem Zamani and Mona Sadat Mirzadeh, Tehran, Khorsandi Publishing.
Ashtarian,K, (2010), Strategic Variables in Cultural Policy-making, Tehran Mizan Publishing.
Afroogh,A, (2003), The Limits of State Interference in Religious Affairs, Quarterly Show.34,37-57. [in Persian]
Bahonar, N., Farrokhi, M, (2014), Optimal Cultural Policy Making of Mosque in the Islamic Republic of Iran, A Study of the Viewpoints of Experts and Policy Makers, Journal of Religion and Communication, 21(46), 5-38.  doi: 10.30497/RC.2014.1720    [in Persian]
Pahlavan,Ch,(2009) , Cultural Studies, Discourses on Culture and Civilization, Tehran, Ghatreh Publishing..
Jafari,M,2007, Farhang Piroo, Farhang Pishroo, Tehran, Institute for Compilation and Publication of Allameh Jafari's Works.
Jamshidi,M, (2009) Government and Observance, An Introduction to the Political Philosophy of Government in Islam, Political Science,1(5),41-67. [in Persian]
Jamshidi,M, (2014) Reflections on the Intervention of the Religious State in Culture, Islamic School of Political Science,4(3),104-126. [in Persian]
Javadi,A, (2002) Shari'a in the Mirror of Knowledge, Qom, Israa Publishing.
Javadi,A, (2009), Velayat-e Faqih, Qom, Esraa Publications.
Hajaliakbari,M,(2013), The constitution in the field of mosques is less material, reach out: Tasnim News Agency: http://www.tasnimnews.com/Home/Single, 122353.
Hedarnejad,V,Jamalodin zanjani,M, (2019), Cultural Rights in the Governmental Decree of the Prophet (PBUH) to Mu'adh bin Jabal with a Look at the Constitution, Journal of Public Law Knowledge, Spring,8(22),43-62. [in Persian]
Hosseini,A, (2005), Organizing the Cultural Activities of State-Cultural Institutions and Institutions, Tehran, Secretariat of the Supreme Council of the Cultural Revolution.
Khandan,A,Amiritaibi,M,(2009), An Introduction to the Cultural Role of the Religious State, Political Knowledge, 1(1),129-155. . [in Persian]
Davari,M, (2010), Cultural Rights of Citizens, Tehran, Imam Sadegh University Press.
Dashti,M, (2020), Religiosity as the Right to Immunity, Quarterly Journal of Comparative Research on Islamic and Western Law,7(4),1-22. https://doi.org/10.22091/csiw.2020.4724.1639 [in Persian]
Zaroodi,A,Bashir,H, (2021), The Limits of Religious Government's Intervention in Culture, Quarterly Journal of Socio-Cultural Strategy,10(40),525-566. Dor: 20.1001.1.22517081.1400.10.3.3.7 [in Persian]
Girard, (1993), A, Cultural Development, translated by Abdolhossein Zarrinqalam, Tehran, Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Shaygan,F,(2010), Sociological Explanation of People's Participation in Mosques, Tehran, Sociologists Publication.
Shafiesardasht,J, (2014), The Conflict between Willists and Utilitarians in the Concept of Right, Legal Research Quarterly,18(69), 209-246. . [in Persian]
Talebi, M, Hosayninasab, M, 2009, Explaining the Right from Hoffeld's Viewpoint, Islamic Government,(5), 155-188. [in Persian]
Tabatabai,M, (1984), Almizan, Translated by Seyyed Mohammad Baqer Mousavi Hamedani, Tehran, Raja Cultural Publishing.
Tahannazif,Hadi,Hadizadeh,A, (2018), The Nature of Development Program Laws in Iran's Legal System, Public Law Knowledge,8(21),101-124. [in Persian]
Abasi,E, 2008, The Role of Mosque in Neighborhood Culture and Identity, Qom, Saqlain Cultural Institute.
Amid zanjani,A, (2010), Encyclopedia of Political Jurisprudence, University of Tehran.
Fazaeli,M,Karami,M, (2017), Protecting the Culture and Cultural Rights of Minorities in the Light of General Interpretation No. 21 of the Committee on Economic, Social and Cultural Rights, Public Law Research Quarterly,19(56),9-32.  https://doi.org/10.22054/qjpl.2017.11166.1262 [in Persian]
Falahselokai,M, (2011), The Mechanism of Monitoring the Government in the System of Liberal Democracy, Qom, Imam Khomeini Educational and Research Institute Publications.
Ferahi,Davood, (2004), Political System and State in Islam, First Edition, Tehran, Samt Publications.
Kavoosi,E, 2018, Evaluating the Position of Cultural Rights Components in the Cultural Development System of the Country, Administrative Law Quarterly,6(16),157-180. [in Persian]
Gorjiazandariani,A, (2009), In Pursuit of Constitutional Rights, Tehran, Jangal Publications.
Mojiri,A,Lamsehchi, F, (1391), A Study of the Cultural Functions of the Mosque Institution in the Early Islam, Office of Studies and Research of the Center for Mosque Affairs, http://www. Masjed.ir/fa/article/3.
Mohseni, Ai, Farhadi, A, Ghamarian, N, (2014), Investigating and Explaining the Position of the State in the Cultural Arena of Society from the Perspective of Islam and Liberalism, Quarterly Journal of Strategy, Year 23, 72, 7-34. dor: 20.1001.1.10283102.1393.23.3.1.1 [in Persian]
Mesbahyazadi,M,(1377), Law and Politics in the Qur'an, Compiled and Edited by Mohammad Shahrabi, Qom, Imam Khomeini Educational and Research Institute Publications.
Mosalanejad, A,Mohamadzade,A, 2016, The Third Development Plan, Grounds, Goals, Successes and Failures, Quarterly Journal of Strategy.
Mahdavi Kani, (2011), Mosques Belong to the People, www.mehrnews.com/news.
Mosavialkhomayni, R,(1989),Sahifeh, Tehran, Institute for the Regulation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Mosavialkhomayni, R,(2018),Albay, Tehran, Institute for the Regulation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Vahid,M, (2003), Cultural Policy Making in Iran Today, Center for the Recognition of Islam and Iran, Tehran, Baz Publications.
Volman,K, (2002), The Concept of Right, Hoffeld's Contribution, Translated by Mohammad Rasekh, In Right and Expediency, Essays on the Philosophy of Law, The Philosophy of Right, and the Philosophy of Value, Tarh-e-Naw Publications, Tehran.
Hashemi.M,(2013), The Constitutional Law of the Islamic Republic of Iran, Volume 1, Tehran, Mizan Publishing.
Homayoon,Mh,Fooroozan,H,(2009), Explaining the desirable relationship between government and culture in the Islamic Republic of Iran, religion and communication,16(35),63-92. 10.30497/RC.2010.1401  doi: [in Persian]
Homayoon,Mh,Farajnejadabargooi,Mh, (2014), A Comparative Study of the Cultural Policies of the Islamic Republic of Iran at the Macro and Intermediate Levels (Study of the Document of the Principles of Cultural Policy of the Islamic Republic of Iran and the Fourth and Fifth Development Plans), Religion and Cultural Policy,1(73),7-32. [in Persian]
Yazdani Zazarani, M, (2012), Investigating the Conceptual Relationship and the Impact of Governance on Public Policy, International Relations Research, 1(4), 109-142. [in Persian]